ان جی ال چیست و چه کاربرد هایی دارد؟
NGL و کاربرد آن در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی چیست؟
NGL مخفف عبارت Natural Gas Liquids به معنی مایعات گاز طبیعی است. این مواد هیدروکربنی از گاز طبیعی استخراج میشوند و در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و پالایش کاربرد گستردهای دارند.
گاز طبیعی علاوه بر متان، ممکن است حاوی ترکیبات هیدروکربنی سنگینتری مانند اتان، پروپان، بوتان و پنتان باشد. این ترکیبات در واحدهای فرآورش گاز از جریان گاز جدا میشوند و در گروه مایعات گاز طبیعی یا NGL قرار میگیرند.
NGL یکی از خوراکهای مهم صنعت پتروشیمی است. این مواد همچنین در تولید سوخت، حلالها و محصولات شیمیایی مختلف استفاده میشوند.
مایعات گاز طبیعی چگونه تولید میشوند؟
تولید NGL با استخراج گاز طبیعی از مخازن زیرزمینی آغاز میشود. گاز استخراجشده معمولاً پیش از ورود به شبکه انتقال یا واحدهای مصرفکننده، باید فرآورش شود.
در واحدهای فرآورش گاز، ترکیبات ناخواسته مانند آب، دیاکسید کربن و سولفید هیدروژن، بر اساس ترکیب گاز و مشخصات موردنیاز، حذف یا کنترل میشوند.
سپس با استفاده از فرایندهایی مانند سردسازی، انبساط و تقطیر، بخشی از هیدروکربنهای سنگینتر از جریان گاز جدا میشود. در ادامه، این ترکیبات برای تولید محصولات قابل فروش و مصرف صنعتی تفکیک میشوند.
نوع فناوری مورد استفاده به ترکیب گاز ورودی، ظرفیت واحد و مشخصات محصولات نهایی بستگی دارد.
انواع اصلی NGL
مایعات گاز طبیعی شامل چند گروه اصلی از هیدروکربنها هستند. هرکدام از این ترکیبات، ویژگیها و کاربردهای متفاوتی دارند.
۱. اتان (Ethane)
اتان یکی از مهمترین خوراکهای صنعت پتروشیمی است. این ماده در واحدهای کراکر بخار برای تولید اتیلن استفاده میشود.
اتیلن نیز ماده اولیه تولید بسیاری از محصولات پلیمری، از جمله پلیاتیلن، است. به همین دلیل، اتان نقش مهمی در زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی دارد.
۲. پروپان (Propane)
پروپان کاربردهای متنوعی در بخش انرژی و صنایع شیمیایی دارد. این ماده میتواند بهعنوان سوخت استفاده شود و همچنین خوراک تولید پروپیلن باشد.
پروپیلن در تولید پلیپروپیلن و مواد شیمیایی مختلف کاربرد دارد. پلیپروپیلن نیز در صنایع بستهبندی، خودروسازی، لوازم خانگی و تولید قطعات صنعتی مصرف میشود.
۳. بوتان (Butane)
بوتان یکی دیگر از ترکیبات مهم NGL است. این ماده در تولید سوخت، اختلاط با بنزین و ساخت برخی محصولات پتروشیمی کاربرد دارد.
بوتان همچنین یکی از اجزای گاز مایع یا LPG است. کاربرد نهایی آن به مشخصات محصول، شرایط بازار و الزامات فنی بستگی دارد.
۴. ایزوبوتان (Isobutane)
ایزوبوتان ساختار مولکولی متفاوتی نسبت به بوتان معمولی دارد. این تفاوت ساختاری باعث میشود ویژگیها و کاربردهای صنعتی آن نیز متفاوت باشد.
ایزوبوتان در برخی فرایندهای پالایشگاهی، بهویژه در واحدهای آلکیلاسیون، استفاده میشود. این ماده همچنین در تولید برخی ترکیبات شیمیایی و بهعنوان مبرد در کاربردهای مشخص به کار میرود.
۵. پنتان و ترکیبات سنگینتر
پنتان و هیدروکربنهای سنگینتر معمولاً در برشهایی مانند پنتان پلاس قرار میگیرند. ترکیب دقیق این برش به مشخصات خوراک و فرایند جداسازی بستگی دارد.
این مواد در تولید بنزین و سایر فرآوردههای نفتی، بهعنوان حلال و در برخی کاربردهای پتروشیمی استفاده میشوند.
تفاوت NGL و LPG چیست؟
NGL و LPG دو اصطلاح مرتبط هستند، اما معنی یکسانی ندارند.
NGL به مجموعهای از مایعات هیدروکربنی جداشده از گاز طبیعی گفته میشود. این مجموعه میتواند شامل اتان، پروپان، بوتان و ترکیبات سنگینتر باشد.
در مقابل، LPG مخفف Liquefied Petroleum Gas به معنی گاز مایع نفتی است. LPG عمدتاً از پروپان و بوتان تشکیل میشود و در شرایط مناسب بهصورت مایع ذخیره و حمل میشود.
بنابراین، LPG میتواند بخشی از محصولات حاصل از فرآورش NGL باشد، اما تمام NGL را نمیتوان LPG نامید.
کاربردهای NGL در صنایع مختلف
صنعت پتروشیمی
یکی از مهمترین کاربردهای NGL، تأمین خوراک واحدهای پتروشیمی است. اتان برای تولید اتیلن و پروپان برای تولید پروپیلن استفاده میشود.
این مواد پایه، در تولید پلیمرها، رزینها، الیاف مصنوعی و بسیاری از محصولات شیمیایی نقش دارند.
صنعت پالایش نفت
برخی از اجزای NGL در فرایندهای پالایشگاهی استفاده میشوند. برای مثال، ایزوبوتان در واحدهای آلکیلاسیون کاربرد دارد و بعضی برشهای سبکتر نیز میتوانند در اختلاط و تولید فرآوردههای نفتی مورد استفاده قرار گیرند.
تولید سوخت و انرژی
پروپان و بوتان از اجزای اصلی LPG هستند. این محصولات در مصارف خانگی، تجاری، صنعتی و برخی کاربردهای حملونقل استفاده میشوند.
البته استفاده از هر محصول به مشخصات فنی، استانداردهای ایمنی و شرایط مصرف بستگی دارد.
صنایع شیمیایی
ترکیبات حاصل از NGL در تولید مواد شیمیایی پایه، حلالها و محصولات واسطهای کاربرد دارند. این محصولات میتوانند در زنجیره تولید رنگ، پلاستیک، مواد شوینده و سایر محصولات صنعتی نقش داشته باشند.
صنایع تولیدی و بستهبندی
محصولات پاییندستی حاصل از فرآورش NGL در تولید انواع قطعات پلیمری، فیلمهای بستهبندی، لولهها و تجهیزات صنعتی استفاده میشوند.
به همین دلیل، دسترسی پایدار به خوراک مناسب میتواند بر ظرفیت تولید و هزینه تمامشده بسیاری از صنایع اثر بگذارد.
اهمیت NGL در صنعت نفت و گاز ایران
ایران به دلیل برخورداری از منابع گسترده گاز طبیعی، ظرفیت قابلتوجهی برای تولید و فرآورش مایعات گاز طبیعی دارد.
بازیابی این ترکیبات میتواند به افزایش ارزش اقتصادی گاز تولیدی کمک کند. بهجای آنکه تمام هیدروکربنها همراه جریان گاز مصرف شوند، ترکیبات قابل جداسازی میتوانند به محصولات مستقل و قابل عرضه تبدیل شوند.
توسعه واحدهای بازیابی NGL همچنین میتواند خوراک موردنیاز صنایع پتروشیمی را تأمین کند و فرصتهای بیشتری برای تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر به وجود آورد.
بااینحال، بهرهبرداری اقتصادی از این ظرفیت به عواملی مانند ترکیب گاز، فناوری فرایند، سرمایهگذاری، زیرساختهای انتقال و شرایط بازار بستگی دارد.
تجهیزات موردنیاز در فرایند بازیابی NGL
بازیابی و فرآورش NGL به مجموعهای از تجهیزات فرایندی، مکانیکی و کنترلی نیاز دارد. انتخاب تجهیزات مناسب به طراحی واحد و شرایط عملیاتی وابسته است.
مهمترین تجهیزات مورد استفاده عبارتاند از:
- مبدلهای حرارتی: برای انتقال حرارت و تنظیم دمای جریانهای فرایندی.
- کمپرسورها: برای افزایش فشار گاز در بخشهای مختلف فرایند.
- برجهای تقطیر: برای جداسازی ترکیبات هیدروکربنی بر اساس تفاوت در فراریت.
- جداکنندهها: برای جداسازی فازهای گازی و مایع.
- پمپهای فرایندی: برای انتقال مایعات بین تجهیزات و بخشهای مختلف واحد.
- شیرآلات صنعتی: برای کنترل، قطع و تنظیم جریان سیالات.
- ابزار دقیق و سیستمهای کنترلی: برای پایش فشار، دما، سطح و دبی و کمک به بهرهبرداری ایمن.
کیفیت ساخت، انتخاب مواد مناسب، رعایت استانداردهای طراحی و اجرای صحیح عملیات تعمیر و نگهداری، در عملکرد مطمئن این تجهیزات اهمیت زیادی دارد.
جمعبندی
NGL یا مایعات گاز طبیعی، گروهی از هیدروکربنهای ارزشمند هستند که از گاز طبیعی جدا میشوند. اتان، پروپان، بوتان و ترکیبات سنگینتر، از مهمترین اجزای این گروه به شمار میروند.
این مواد در تولید محصولات پتروشیمی، سوخت، فرآوردههای پالایشگاهی و مواد شیمیایی کاربرد دارند. بازیابی NGL همچنین میتواند به افزایش ارزش اقتصادی منابع گاز طبیعی کمک کند.
برای بهرهبرداری مؤثر از این منابع، انتخاب فناوری مناسب، استفاده از تجهیزات استاندارد و نگهداری اصولی واحدهای فرآورش ضروری است.

